Istorija

Selo Oroslamoš (Banatsko Aranđelovo od 1922. godine) javlja se u istoriji oko 1030. godine za vreme vladavine mađarskog (ugarskog) kralja Stefana I svetog.

Za vreme vladavine kralja Bele IV selo se u „Kruševačkom pomeniku“ pominje kao srpsko naselje 1247. godine. Posle pada srpske države u turske ruke 1459. godine, dolazi do velike migracije srpskog stanovništva koje, u strahu od moguće odmazde Turaka, prelazi Dunav i Savu i naseljava se u Panonskoj niziji. Ugarski kralj Matija Korvin dodeljuje 1471. godine titulu sremskih despota potomcima Đurađa Brankovića, u nastojanju da pridobije naklonost Srba i upotrebi ih kao ratnike koji bi sprečavali prodor Turaka u Mađarsku.

U XVI veku Turci, ipak, prodiru u Ugarsku i u bici kod Mohača nanose težak poraz Mađarima. Nakon toga, Ugarska biva zahvaćena plamenom građanskog rata i borbama plemstva za titulu vladara. Erdeljski knez Jovan Zapolja bio je izabran za kralja Ugarske od jednog dela plamstva, dok je drugi deo plemstva izabrao za kralja austrijskog cara Ferdinanda. Oba kandidata za presto su nastojala da na svoju stranu privuku i srpsko stanovništvo, nudeći mu izvesne privilegije.

Za vreme turske vladavine selo se nalazilo u sastavu Temišvarskog pašaluka. Krajem XVI veka naselje je brojalo svega 20 porodica. Austruja je, konačno, proterala Turke iz Banata 1718. godine, dok je Oroslamoš bio oslobođen još 1716. godine. Nakon oslobođenja od Turaka, selo se pominje kao srpsko naselje sa 14 kuća. U neposrednoj blizini naselja nalazio se pravoslavni manastir Sv. Đorđa, izgrađen u XI veku. Pretpostavlja se da je isti uništen od strane Tatara u XIII veku.

Stanovnici Oroslamoša upućuju molbu generalu i guverneru Banata grofu Perlazu,  1748. godine, da im dozvoli da se presele 3-4 km južno od same ivice Široke bare, starog rukavca reke Tise. Nakon što su dobili dozvolu, lagano napuštaju staro naselje i grade novo, kojem su dali opet staro ime Oroslamoš i koje je tada imalo 82 porodice. Preseljenje naselja na novu lokaciju trajalo je sve do  1761. godine. Pravoslavni meštani sela zatim grade pravoslavni hram 1763. godine.

Grof Baćanji – Stratman iz Erdelja, kupuje u Beču 1781. godine spahiluke u Oroslamošu, Bebu i Valkanju (približno 10.000 jutara zemlje). U želji da isuši Široku baru, grof Baćanji 1785. godine počinje da u selu naseljava Mađare, koji su bili uposleni na kopanju odvodnih kanala u ataru Široke bare. Pomenuti deo atara se mogao koristiti za poljoprivredu tek posle 1800. godine, kada su konačno završeni odvodni kanali do reke Tise.

Izgradnja novog pravoslavnog hrama svetog arhangela Gavrila u Oroslamošu, od tvrdog materijala – opeke, počinje 1817. godine. Radovi na crkvi završeni su 26. jula 1827. godine, kada je hram i osvećen, na dan letnjeg svetog arhangela Gavrila i od tada je to hramovna krsna slava. Živopis u hramu uradio je 1839. godine slikar Nikola Aleksić. Zvonik na hramu sa tri zvona, visine oko 36 metara, izgrađen je nešto kasnije, tačnije 1857. godine.

Pravoslavni hram Sv. arhangela Gavrila

Pravoslavni hram Sv. arhangela Gavrila u Banatskom Aranđelovu

Prema evidenciji opštine Oroslamoš, broj stanovnika 1840. godine iznosio je nešto preko 2 hiljade, od čega 1.656 Srba, 344 Mađara i 20 Jevreja.

U Oroslamošu je do 1860. godine postojala verska (pravoslavna) škola sa četvorogodišnjim programom, koja se nalazila neposredno pored pravoslavnog hrama svetog arhangela Gavrila. Od školske 1860/61. godine, u Oroslamošu otpočinje sa radom Državna osnovna škola sa šestorazrednom nastavom na srpskom jeziku.

Takođe, zabeleženo je da je Oroslamoš 1875. godine imao 2.289 stanovnika, od čega  je 1.486 bio srpske, 780 mađarske i 23 jevrejske nacionalnosti.

Oroslamoš je makadamskim putem bio povezan sa Novom Kanjižom koja je udaljena 14 km. Pomenuti put je bio građen u periodu od 1888. do 1896. godine. Interesantno je pomenuti da je prvi arterski bunar u selu bio iskopan 1896. godine u blizini pravoslavnog hrama.

Za vreme Prvog svetskog rata (1914. – 1918. godina), austrougarske vojne vlasti mobilisale su u vojsku 420 stanovnika sela, a na raznim frontovima poginulo je 66 meštana. Izvestan broj meštana se u Rusiji prijavio u srpsku vojsku i kao dobrovoljci su se borili na solunskom frontu.

Posle završetka rata, Vojvodina se priključuje Srbiji a zatim 01. decembra 1918. godine ulazi u sastav nove države – Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Vlada Kraljevine SHS u proleće 1919. godine počinje da sprovodi agrarnu reformu i kolonizaciju. Tako je u Oroslamoš doseljeno 130 porodica kolonista, dobrovoljaca i optanata koji naseljavaju deo sela poznat kao Stari Majur. Naselja Podlokanj i  Mali Siget osnovana su, takođe, od strane doseljenika. Naselje Mali Siget osnovalo je 70 porodica dobrovoljaca, kolonista i optanata, dok je naselje Podlokanj osnovano od strane 140 porodica. Prema popisu stanovništva iz 1921. godine, Oroslamoš je imao 3.971 stanovnika, dok se zajedno sa Malim Sigetom i Podlokanjom broj stanovnika kretao oko 5 hiljada. Između dva svetska rata Oroslamoš je imao željezničku stanicu koja je izgrađena u periodu od 1901. do 1903. godine (željeznička pruga je puštena u saobraćaj 1857. godine i povezivala Beč, Budimpeštu, pa je preko Oroslamoša išla za Kikindu, Beograd, sve do Istambula), carinarnicu, zdravstvenu i veterinarsku ambulantu, apoteku, poštu (počela sa radom 1849. godine) i osnovnu školu (zgrada osnovne škole je podignuta u periodu od 1910. do 1912. godine).

Osnovna škola u Banatskom Aranđelovu - početkom XX veka

Zgrada osnovne škole u Banatskom Aranđelovu neposredno nakon završetka izgradnje 1912. godine

Ideja o promeni imena naselja začela se na seoskoj verskoj proslavi 26. jula 1922. godine. Tada je grupa meštana predložila članovima opštinske uprave da se promeni ime sela. Advokat Sava Lazin predložio je da selo dobije naziv Lavlje selo sa obrazloženjem da reč Oroslan na mađarskom znači – Lav. Sa druge strane, mesni paroh protojerej Đorđe Cvejić predložio je da selo dobije naziv Banatsko Aranđelovo, uz obrazloženje da je seoski hram svetog arhangela Gavrila upravo posvećen na taj dan, odnosno na dan svetog arhangela Gavrila (letnjeg) 26. jula 1827. godine (u narodu Arhangel ili Aranđel), dok prefiks „banatsko“ proizilazi iz činjenice da se selo nalazi u Banatu. Na sednici opštinske uprave 02. avgusta 1922. godine, usvojen je predlog za promenu imena. Prilikom glasanja, članovi opštinske uprave dali su najviše glasova predlogu mesnog paroha, pa je tako selo Oroslamoš od 02. avgusta 1922. godine dobilo novo ime – Banatsko Aranđelovo.

Napadom nacističke Nemačke na Poljsku 01. septembra 1939. godine otpočinje Drugi svetski rat. Ratni vihor je do Kraljevine Jugoslavije stigao 06. aprila 1941. godine, bombardovanjem Beograda, što je ujedno označilo početak novog stradanja naroda na prostoru Balkana, kojeg nije bilo izuzeto ni stanovništvo Banatskog Aranđelova.

Posebno svirepo bilo je streljanje 30 komunista u Banatskom Aranđelovu 09. januara 1942. godine. Osuđenici, optuženi da su učestvovali ili pomagali ratne akcije NOP-a, prebačeni su iz zatvora u srezu Nova Kanjiža u Banatsko Aranđelovo, gde su pomenutog dana streljani oko 14 časova na Lazinom brdu (današnji „Spomen park“) u blizini željezničke stanice. Tom prilikom je streljano 11 rodoljuba iz Banatskog Aranđelova, 8 iz Podlokanja, po 1 iz Đale i Crne Bare, 2 iz Nove Kanjiže (Novi Kneževac) i 7 iz Srpskog Krstura. Među streljanim rodoljubima u Banatskom Aranđelovu bilo je 29 muškaraca i jedna žena.

Spomen park

Spomen ploča streljanim rodoljubima u Banatskom Aranđelovu

Tokom okupacije od 1941.  do 1944. godine, nemačka policija je u srezu Nova Kanjiža izvršila 10 velikih hapšenja, tokom kojih je uhapšeno ukupno 241 lice od kojih je 81 streljano.

Banatski partizanski odredi uzimaju aktivno učešće zajedno sa sovjetskom „Crvenom“ armijom u oslobođenju Banata. Banatsko Aranđelovo je tako konačno oslobođeno od nemačkog okupatora 09. oktobra 1944. godine. Nakon oslobođenja, odmah je bio izabran narodnooslobodilački opštinski odbor, kao redovan organ vlasti.

Odmah nakon rata radilo se na obnovi ratom razorene zemlje. Sprovedena je agrarna reforma u periodu od 1945. do 1948. godine, što je uslovilo osnivanje prvih zadruga u selu i to zemljoradničke (osnovana u jesen 1945. godine, poslovala je aktivno sve do 1966. godine kada se priključila SRZ „Milivoj  Lazin“), obućarske (proleće 1948. godine), krojačke (počela sa radom 1952. godine) i berberske zadruge (osnovana januara 1950. godine).

Drugom polovinom pedesetih godina prošlog veka ukidaju se srezovi i smanjuje se broj opština, tako Banatsko Aranđelovo gubi status opštine i postaje mesna zajednica, koja obuhvata još i naselja Podlokanj i Siget.

 

 

Nema komentara

Sorry, the comment form is closed at this time.